Hvað er aðgengi?

Fötlun er ekki galli á einstaklingi heldur ber að líta á hana sem misræmi á milli getu fatlaða einstaklingsins og hvernig samfélagið sem hann lifir og hrærist í er uppbyggt.
Hugtakið fötlun lýsir því þeirri gjá sem er milli þarfa einstaklingsins og krafna umhverfisins um færni á þeim sviðum sem eru mikilvæg fyrir frelsi og sjálfstæði einstaklingsins.
Orðið „fötlun" er oft tengt læknisfræðilegri greiningu og bundið við einstaklinginn. Með því að nota „skert færni" er hins vegar frekar vísað til sambandsins milli skertrar líkamlegrar eða andlegrar færni og möguleikanna í samfélaginu.
Í umhverfi okkar er víða ekki tekið tillit til annarrar einstaklingsgerðar en meðalmanneskjunnar. Það er þó nauðsynlegt að hafa í huga að sú fötlun sem einstaklingurinn upplifir byggist að miklu leyti á því hvernig frágangur umhverfisins hentar honum. Því meira misræmi milli þarfa einstaklingsins og krafna umhverfisins um færni, því alvarlegri verður fötlunin.
Fötlunin er með öðrum orðum misjafnlega mikil í mismunandi umhverfi. Aðgengi snýst um að móta umhverfið þannig að tekið sé tillit til mismunandi þarfa einstaklinga og færni þeirra aukin verulega.
Því er hægt að skilgreina aðgengi sem forvarnaraðgerð, þar sem kröfur samfélagsins um færni einstaklinga eru minnkaðar.

Aðgengi og nothæfni

Með hugtökunum aðgengi og nothæfni er átt við í hve miklum mæli umhverfið þjónar þörfum einstaklingsins.
Með aðgengilegu umhverfi er nákvæmlega átt við það að fólk geti, án aðstoðar frá öðrum, farið frá einum stað til annars.
Nothæfni þýðír að fólk geti á sama hátt komist ferða sinna hindranalaust um umhverfi sitt  og geti nýtt sér það eins og til var ætlast.
Í aðgengilegu og nothæfu umhverfi getur einstaklingurinn farið úr einum stað í annan án aðstoðar annarra. Og getur samtímis nýtt sér ýmsar vörur  og samgöngutæki ásamt því að geta aflað sér nauðsynlegra upplýsinga sjálfur.
Lyfta sem er vel merkt og auðfinnanleg er aðgengileg en ekki nothæf ef hæðahnapparnir eru ekki hannaðir þannig að allir geti notað þá.
Fyrirlestrarsalur er t.d. nothæfur þegar fatlaðir geta notað hann á sama hátt og ófatlaðir samnemendur. En hann er ekki aðgengilegur ef upplýsingar um leiðina að salnum eru þannig að fatlaður einstaklingur getur ekki nýtt sér þær.
Gott aðgengi og nothæfi fæst best með því að umhverfið sé hannað þannig að það veit traust og öryggi.

Öryggi er mikilvægt

Þegar umhverfið er auðskiljanlegt eykst öryggið, þ.e.a.s. að yfirsýnin er góð og skipulagið sé einfalt og auðskiljanlegt án flókinna smáatriða. Þegar skipulagt er fyrir fatlaða er öryggissjónarmiðið ávallt mjög mikilvægt. Því þurfa lausnir sem auka öryggið að hafa algeran forgang þegar farið er í að gera breytingar.
Hindranir i daglegu lífi geta hæglega valdið ýmsum félagslegum og sálfræðilegum erfiðleikum. Að vera öðrum háður getur leitt til sambands við aðra en það er oft einhliða og leiðir sjaldan til vinskapar. Fólk sem ekki kemst leiðar sinnar á öruggan hátt án aðstoðar, velur stundum að einangra sig til að komast hjá því að hafna í erfiðum aðstæðum sem hver um sig eru ekki mjög erfið en geta samanlagt leitt til óyfirstíganlegrar andlegrar fyrirstöðu.
Það er rétt að hafa í huga að við skipulagningu og hönnun fyrir fatlaða verður umhverfið ávallt nothæfara og aðgengilegra fyrir alla.